تابلوهای اسامی در مسجدالنبی
در میان جلوه‌های هنری و تاریخی مسجدالنبی در مدینه، کتیبه‌ها و نوشته‌هایی که نام شخصیت‌های برجسته تاریخ اسلام را در خود جای داده‌اند، جایگاه ویژه‌ای دارند. در صحن‌ها و بخش‌هایی از مسجدالنبی، نام‌هایی از اهل‌بیت پیامبر، صحابه و عالمان مذاهب اسلامی در قالب کتیبه‌های خوشنویسی دیده شده است. از جمله این نام‌ها، نام دوازده امام شیعه، شماری از صحابه و «عشره مبشره» و نیز چهار امام فقهی اهل‌سنت، یعنی ابوحنیفه، مالک، شافعی و احمد بن حنبل، بوده است.
درباره پیشینه این نوشته‌ها گزارش‌های مختلفی وجود دارد. برخی منابع، شکل‌گیری این کتیبه‌ها را به دوره عثمانی نسبت داده و نوشته‌اند که در سفرنامه‌های دوره قاجار نیز به وجود نام‌ها در مسجدالنبی اشاره شده است. بنابراین، این نوشته‌ها را نمی‌توان صرفاً محصول دوره معاصر دانست؛ بلکه بخشی از آنچه امروز در تصاویر تاریخی از فضای مسجدالنبی مشاهده می‌شود، ریشه در دوره‌های پیشین توسعه و بازسازی مسجد دارد. البته درباره تاریخ دقیق ایجاد همه این کتیبه‌ها، منابع موجود یکدست نیستند و نباید برای تمام آنها یک تاریخ واحد در نظر گرفت.
یکی از جنبه‌های قابل توجه این مجموعه، هم‌نشینی نام‌های شخصیت‌های مورد احترام جریان‌های مختلف اسلامی است. در میان این کتیبه‌ها، نام‌هایی همچون علی، حسن، حسین، زین‌العابدین، محمد باقر، جعفر صادق، موسی کاظم، علی الرضا، محمد التقی، علی النقی، حسن عسکری و محمد المهدی در کنار نام‌هایی از صحابه و دیگر شخصیت‌های اسلامی قرار گرفته‌اند. برخی گزارش‌های تصویری نیز نشان می‌دهند که نام همه امامان به صورت یک مجموعه پیوسته و پشت سر هم قرار نگرفته، بلکه در بخش‌های مختلف صحن‌های مسجد و در میان دیگر نام‌ها پراکنده بوده است.
از نظر هنری، این نوشته‌ها نمونه‌ای از پیوند خوشنویسی عربی، معماری اسلامی و تزئینات مذهبی هستند. انتخاب قاب‌های دایره‌ای، ترکیب متوازن حروف، استفاده از خطوط برجسته و قرار دادن نام‌ها در میان عناصر معماری، باعث شده است که نوشته صرفاً یک متن نباشد و به بخشی از آرایه معماری تبدیل شود. در مسجدالنبی نیز کتیبه‌های تاریخی متعددی با خطوط سنتی اسلامی وجود داشته است؛ برای نمونه، کتیبه تاریخی محراب نبوی دارای نوشته‌هایی به خط ثلث مملوکی است که به دوره سلطان قایتبای بازمی‌گردد. این سابقه نشان می‌دهد که خوشنویسی از دیرباز یکی از عناصر مهم در بیان هنری و معنایی معماری مسجدالنبی بوده است.
اهمیت این تابلوها تنها به زیبایی خط و طراحی آنها محدود نمی‌شود؛ بلکه آنها را می‌توان بخشی از تاریخ بصری و فرهنگی مدینه دانست. برای زائران، مشاهده نام پیامبر، اهل‌بیت، صحابه و عالمان اسلامی در فضای مسجدالنبی، تجربه‌ای متفاوت از حضور هم‌زمان تاریخ، اعتقاد و هنر در یک مکان مقدس ایجاد می‌کرد. همچنین باقی‌ماندن تصاویر و گزارش‌هایی از این کتیبه‌ها، امکان مطالعه بخشی از سیمای تاریخی مسجدالنبی را فراهم کرده است؛ به‌ویژه در شرایطی که توسعه‌ها و تغییرات معماری در دوره‌های مختلف، بسیاری از عناصر قدیمی فضای مسجد را دگرگون کرده‌اند.
در فروشگاه «سوق»، مجموعه تابلوهای مقتبس از این هنر مذهبی، برای فروش قرار گرفته است. طراحی و تولید این تابلوها را گروهی از صنعتگران و هنرمندان برعهده گرفته‌اند. تلاش ما این بوده است که در قالبی مناسب برای دکوراسیون امروز، بخشی از این جلوه تاریخی و خوشنویسانه را به خانه‌ها و فضاهای شخصی منتقل کنیم.
